Không ít chủ doanh nghiệp nghĩ ra một cái tên rất ưng ý, đặt hàng thiết kế logo, in bao bì, chạy quảng cáo rầm rộ — rồi vài tháng sau nhận được thông báo từ chối cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu từ Cục Sở hữu trí tuệ. Lúc đó mới biết cái tên "nghe hay" chưa chắc đã đáp ứng điều kiện pháp lý để được bảo hộ. Bài viết này giải thích rõ nhãn hiệu cần đáp ứng những điều kiện gì, những trường hợp nào chắc chắn bị từ chối, và những điểm mới trong quy định vừa có hiệu lực mà anh/chị nên biết trước khi đặt tên thương hiệu.
I. ĐIỀU KIỆN CHUNG ĐỂ NHÃN HIỆU ĐƯỢC BẢO HỘ
Theo Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ, một nhãn hiệu chỉ được xem xét cấp văn bằng bảo hộ khi đồng thời đáp ứng 2 điều kiện:
- Là dấu hiệu nhìn thấy được, dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố này, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc.
- Có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác.
Hai điều kiện này nghe đơn giản, nhưng cần lưu ý: nhãn hiệu tại Việt Nam hiện chỉ bảo hộ dấu hiệu nhìn thấy được — âm thanh, mùi vị chưa thuộc đối tượng được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu. Và trên thực tế, phần lớn hồ sơ bị từ chối lại rơi vào điều kiện thứ hai, vì "khả năng phân biệt" là tiêu chí mang tính đánh giá chứ không phải liệt kê máy móc. Điều 73 và Điều 74 quy định cụ thể hơn cách xác định điều kiện này.
II. NHỮNG DẤU HIỆU KHIẾN NHÃN HIỆU BỊ TỪ CHỐI
1. Nhóm dấu hiệu bị từ chối bảo hộ tuyệt đối
Điều 73 liệt kê các dấu hiệu không được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu trong mọi trường hợp, dù dấu hiệu đó có khả năng phân biệt tốt đến đâu. Gồm 3 nhóm chính:
- Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với quốc kỳ, quốc huy, quốc ca của Việt Nam và các nước; hoặc với biểu tượng, tên viết tắt, tên đầy đủ của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức quốc tế... nếu không được cơ quan, tổ chức đó cho phép.
- Dấu hiệu trùng hoặc tương tự với tên thật, biệt hiệu, bút danh, hình ảnh của lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân Việt Nam hoặc nước ngoài.
- Dấu hiệu làm hiểu sai lệch, gây nhầm lẫn hoặc có tính chất lừa dối người tiêu dùng về nguồn gốc, tính năng, công dụng, chất lượng, giá trị hoặc các đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ.
Nhóm này ít khi là vướng mắc khi doanh nghiệp tự đặt tên thương hiệu, nhưng cần lưu ý khi thiết kế logo có lồng ghép hình ảnh, biểu tượng mang tính biểu trưng, tránh vô tình trùng với các dấu hiệu bị cấm nêu trên.
2. Khi nào nhãn hiệu bị coi là "không có khả năng phân biệt"?
Đây là nhóm điều kiện khiến nhiều nhãn hiệu bị từ chối nhất trên thực tế. Theo Điều 74, một dấu hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt nếu rơi vào một trong các trường hợp sau — trừ khi dấu hiệu đó đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi với danh nghĩa một nhãn hiệu trước ngày nộp đơn:
- Hình, hình học đơn giản, chữ số, chữ cái, chữ thuộc ngôn ngữ không thông dụng.
- Dấu hiệu, biểu tượng quy ước, hình vẽ hoặc tên gọi thông thường của hàng hóa, dịch vụ bằng bất kỳ ngôn ngữ nào.
- Dấu hiệu chỉ thời gian, địa điểm, phương pháp sản xuất, chủng loại, số lượng, chất lượng, tính chất, thành phần, công dụng, giá trị hoặc đặc tính khác mang tính mô tả hàng hóa, dịch vụ.
- Dấu hiệu mô tả hình thức pháp lý, lĩnh vực kinh doanh của chủ thể kinh doanh.
- Dấu hiệu chỉ nguồn gốc địa lý của hàng hóa, dịch vụ — trừ khi dùng làm nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận hoặc đã được thừa nhận rộng rãi với danh nghĩa nhãn hiệu.
- Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhãn hiệu của người khác đã đăng ký hoặc nộp đơn đăng ký sớm hơn cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự; hoặc trùng, tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng, tên thương mại đang được sử dụng, chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ của người khác.
- Dấu hiệu trùng với kiểu dáng công nghiệp đang được bảo hộ (hoặc mới hết hạn bảo hộ chưa quá 5 năm), hoặc trùng với tên giống cây trồng đang được bảo hộ.
Đây chính là lý do vì sao đặt tên thương hiệu theo cảm tính — nghe hay, dễ nhớ với chính người sáng lập — không đủ để bảo đảm được cấp văn bằng. Một cái tên mô tả đúng sản phẩm (ví dụ "Bánh Ngon", "Gạo Sạch") nghe rất "trúng ý" người bán, nhưng lại chính là loại dấu hiệu dễ bị từ chối nhất vì mang tính mô tả chung chung, không có khả năng phân biệt.
Tổng hợp lại, một nhãn hiệu muốn được bảo hộ phải "vượt qua" đủ 3 lớp điều kiện theo thứ tự: (1) là dấu hiệu nhìn thấy được và về nguyên tắc có khả năng phân biệt (Điều 72), (2) không rơi vào nhóm bị cấm tuyệt đối (Điều 73), và (3) không rơi vào các trường hợp bị coi là không có khả năng phân biệt trên thực tế (Điều 74).
III. VÌ SAO NÊN TRA CỨU KHẢ NĂNG BẢO HỘ TRƯỚC KHI NỘP ĐƠN
Cục Sở hữu trí tuệ không hoàn phí thẩm định nếu đơn bị từ chối, và thủ tục đăng ký bảo hộ nhãn hiệu thường mất khá nhiều thời gian để có kết quả thẩm định nội dung — xem chi tiết tại bài mất bao lâu để được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu. Nếu nhãn hiệu bị từ chối vì trùng hoặc tương tự với một nhãn hiệu đã đăng ký trước, hoặc vì mang tính mô tả, doanh nghiệp không chỉ mất phí mà còn mất luôn thời gian đã chờ đợi, trong khi vẫn phải dùng tên đó trong kinh doanh mà không có sự bảo hộ pháp lý.
Tra cứu sơ bộ trước khi nộp đơn — đối chiếu với các nhãn hiệu đã đăng ký, đánh giá dấu hiệu có mang tính mô tả hay không — giúp anh/chị biết trước khả năng thành công, từ đó cân nhắc điều chỉnh tên gọi, logo nếu cần, thay vì chờ kết quả thẩm định rồi mới biết bị từ chối.
IV. CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
1. Nhãn hiệu âm thanh, mùi vị có được bảo hộ tại Việt Nam không?
Trả lời: Theo quy định hiện hành, nhãn hiệu phải là dấu hiệu nhìn thấy được. Âm thanh, mùi vị chưa thuộc đối tượng được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu tại Việt Nam.
2. Tên mô tả đúng sản phẩm có đăng ký nhãn hiệu được không?
Trả lời: Về nguyên tắc là khó, vì dấu hiệu mang tính mô tả hàng hóa, dịch vụ bị coi là không có khả năng phân biệt. Tuy nhiên nếu dấu hiệu đã qua quá trình sử dụng lâu dài và được người tiêu dùng biết đến rộng rãi như một nhãn hiệu, khả năng được chấp nhận sẽ cao hơn — trường hợp này cần được đánh giá cụ thể theo từng hồ sơ.
3. Nhãn hiệu trùng tên với một hộ kinh doanh khác có bị từ chối không?
Trả lời: Không đương nhiên bị từ chối chỉ vì trùng tên hộ kinh doanh, vì nhãn hiệu và tên hộ kinh doanh là hai đối tượng bảo hộ khác nhau. Tuy nhiên nếu việc trùng tên gây nhầm lẫn với tên thương mại đang được sử dụng của người khác, đơn vẫn có thể bị từ chối theo Điều 74.
4. Đã sử dụng logo nhiều năm nhưng chưa đăng ký, giờ đăng ký có còn kịp không?
Trả lời: Việc sử dụng lâu năm không tự động tạo ra quyền sở hữu nhãn hiệu tại Việt Nam, vì pháp luật áp dụng nguyên tắc "nộp đơn đầu tiên". Nếu chưa đăng ký, anh/chị vẫn nên nộp đơn càng sớm càng tốt để tránh rủi ro bị người khác đăng ký trước.
Đang cân nhắc đặt tên thương hiệu và muốn biết khả năng đăng ký thành công trước khi nộp đơn? Tham khảo dịch vụ đăng ký bảo hộ thương hiệu, nhãn hiệu độc quyền của Luật Hoàng An để được tra cứu khả năng bảo hộ và hỗ trợ trọn gói từ khâu chuẩn bị hồ sơ đến khi được cấp văn bằng.
Bình luận: