Doanh nghiệp của anh/chị đã cập nhật quy định xử phạt lao động và bảo hiểm xã hội mới nhất chưa? Từ ngày 10/9/2026, một loạt mức phạt trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đã thay đổi theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP. Không ít doanh nghiệp vẫn đang áp dụng mức phạt cũ theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, dẫn đến rủi ro tính sai số tiền bị xử phạt hoặc bỏ lỡ nghĩa vụ mới phải tuân thủ. Bài viết dưới đây tổng hợp những điểm mới quan trọng nhất của Nghị định 283/2026/NĐ-CP mà chủ doanh nghiệp, bộ phận nhân sự cần nắm rõ.
I. TỔNG QUAN VỀ NGHỊ ĐỊNH 283/2026/NĐ-CP
Nghị định 283/2026/NĐ-CP được Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành ngày 23/8/2026 và chính thức có hiệu lực từ ngày 10/9/2026. Nghị định quy định về hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức phạt tiền và biện pháp khắc phục hậu quả trong ba nhóm lĩnh vực:
- Lao động (tuyển dụng, an toàn lao động, quan hệ lao động);
- Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp;
- Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Với 6 Chương, 68 Điều, Nghị định 283/2026/NĐ-CP thay thế toàn bộ Nghị định 12/2022/NĐ-CP kể từ ngày có hiệu lực. Đây là văn bản mà hầu hết doanh nghiệp có sử dụng lao động, đặc biệt là doanh nghiệp có lao động nước ngoài hoặc đơn vị hoạt động trong lĩnh vực đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, cần rà soát lại quy trình nội bộ để tránh bị xử phạt.
II. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA NGHỊ ĐỊNH 283/2026/NĐ-CP
1. Tăng thời hiệu xử phạt với lao động đi làm việc ở nước ngoài
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi liên quan đến người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được kéo dài từ 1 năm lên 2 năm. Với vi phạm trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội trong nước, thời hiệu xử phạt vẫn giữ ở mức 1 năm như trước.
Việc kéo dài thời hiệu này đồng nghĩa cơ quan quản lý có nhiều thời gian hơn để phát hiện và xử lý các đơn vị đưa người lao động ra nước ngoài có sai phạm, doanh nghiệp trong lĩnh vực này không còn "hết thời hiệu" nhanh như trước.
2. Mức phạt không đăng ký lao động chia theo quy mô doanh nghiệp
Nghị định mới cụ thể hóa mức phạt đối với hành vi không đăng ký hoặc không điều chỉnh thông tin lao động khi thực hiện thủ tục bảo hiểm xã hội, chia theo số lượng người lao động bị ảnh hưởng:
- Từ 1–50 người lao động: phạt 5–10 triệu đồng;
- Từ 51–100 người lao động: phạt 10–15 triệu đồng;
- Từ 101 người lao động trở lên: phạt 15–20 triệu đồng.
Cách chia theo quy mô này khiến doanh nghiệp có số lượng lao động lớn chịu mức phạt cao hơn đáng kể so với trước, thay vì áp một mức phạt cố định như cách tiếp cận cũ.
3. Điều chỉnh mức phạt chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội
Mức phạt với hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp được quy định theo tỷ lệ phần trăm trên số tiền vi phạm, thay vì mức phạt cố định:
- Chậm đóng bảo hiểm xã hội: phạt 12–15% tổng số tiền chậm đóng, tối đa không quá 75 triệu đồng;
- Trốn đóng bảo hiểm xã hội: phạt 18–20% tổng số tiền trốn đóng, tối đa không quá 75 triệu đồng.
Cách tính theo tỷ lệ này khiến số tiền phạt thực tế phụ thuộc trực tiếp vào quy mô nợ đọng bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp — doanh nghiệp nợ đóng nhiều, nợ đóng lâu sẽ chịu mức phạt lớn hơn nhiều so với trước.
4. Siết chặt xử phạt liên quan đến giấy phép lao động cho người nước ngoài
Đây là nội dung doanh nghiệp có sử dụng lao động nước ngoài cần đặc biệt lưu ý. Theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam mà không có giấy phép lao động có thể bị phạt tiền 15–25 triệu đồng hoặc bị trục xuất khỏi Việt Nam. Doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài không phép bị phạt 30–75 triệu đồng, tùy theo số lượng người lao động vi phạm.
Anh/chị có thể tham khảo thêm các quy định mới về cấp giấy phép lao động cho người nước ngoài tại Việt Nam để chủ động hoàn thiện hồ sơ trước khi bị kiểm tra, xử phạt.
5. Bổ sung quy định về hợp đồng lao động và giấy tờ tùy thân người lao động
Nghị định mới cũng quy định rõ mức phạt với hai hành vi phổ biến trong quan hệ lao động:
- Không ký hợp đồng lao động bằng văn bản đối với công việc có thời hạn từ 1 tháng trở lên: phạt 2–25 triệu đồng, tùy số lượng người lao động bị vi phạm;
- Giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động: phạt 20–25 triệu đồng.
Doanh nghiệp cần rà soát lại quy trình ký kết hợp đồng và chính sách quản lý hồ sơ nhân sự để tránh vướng vào các hành vi này, vốn khá phổ biến ở nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa.
6. Chuyển hồ sơ sang cơ quan tố tụng với vi phạm có dấu hiệu hình sự
Nghị định 283/2026/NĐ-CP bổ sung quy định: các hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm — như sử dụng giấy tờ giả mạo, khai thác dữ liệu trái phép, hoặc lợi dụng việc đưa người lao động ra nước ngoài để tổ chức xuất cảnh trái phép — phải được chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, thay vì chỉ xử phạt hành chính như trước. Đây là điểm mới cho thấy mức độ xử lý nghiêm khắc hơn với các sai phạm có tính chất nghiêm trọng trong lĩnh vực đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài.
7. Cho phép xử phạt, gửi thông báo qua phương thức điện tử
Về mặt thủ tục, nghị định mới cho phép cơ quan chức năng gửi các văn bản, quyết định liên quan đến xử phạt qua email, ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID) hoặc tin nhắn SMS. Điều này giúp quá trình xử phạt được thực hiện nhanh hơn, nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp và người lao động cần thường xuyên kiểm tra các kênh liên lạc điện tử để không bỏ lỡ thông báo quan trọng.
III. DOANH NGHIỆP CẦN LÀM GÌ ĐỂ TRÁNH BỊ XỬ PHẠT THEO NGHỊ ĐỊNH MỚI
Trước những thay đổi trên, doanh nghiệp nên chủ động rà soát lại một số nội dung sau:
- Kiểm tra lại việc đăng ký, điều chỉnh thông tin lao động khi làm thủ tục bảo hiểm xã hội, đặc biệt với doanh nghiệp có quy mô lao động lớn;
- Đối chiếu tình trạng đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp của toàn bộ nhân sự, xử lý dứt điểm các khoản chậm đóng để tránh mức phạt theo tỷ lệ phần trăm ngày càng tăng theo thời gian nợ;
- Rà soát toàn bộ lao động nước ngoài đang làm việc tại doanh nghiệp, đảm bảo giấy phép lao động còn hiệu lực hoặc đã hoàn tất hồ sơ xin cấp mới, cấp lại, gia hạn;
- Kiểm tra lại việc ký hợp đồng lao động bằng văn bản với toàn bộ nhân sự có thời hạn làm việc từ 1 tháng trở lên, và không giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động;
- Cập nhật thông tin liên hệ điện tử (email, VNeID) chính xác với cơ quan quản lý lao động, bảo hiểm xã hội để không bỏ lỡ thông báo.
Với doanh nghiệp đang sử dụng lao động nước ngoài, đây là thời điểm phù hợp để rà soát toàn bộ hồ sơ giấy phép lao động và thẻ tạm trú nhằm tránh mức phạt đã tăng đáng kể so với trước.
IV. CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
1. Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?
Trả lời: Nghị định có hiệu lực từ ngày 10/9/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
2. Nghị định 283/2026/NĐ-CP có thay thế hoàn toàn Nghị định 12/2022/NĐ-CP không?
Trả lời: Đúng, theo các nguồn tổng hợp hiện có, Nghị định 12/2022/NĐ-CP hết hiệu lực từ ngày Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Tuy nhiên anh/chị nên kiểm tra điều khoản chuyển tiếp cụ thể (nếu có) đối với các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày 10/9/2026.
3. Doanh nghiệp sử dụng lao động nước ngoài không có giấy phép lao động bị phạt bao nhiêu?
Trả lời: Theo thông tin tổng hợp, mức phạt dao động 30–75 triệu đồng đối với doanh nghiệp, tùy số lượng người lao động vi phạm; người lao động nước ngoài có thể bị phạt 15–25 triệu đồng hoặc bị trục xuất. Mức phạt cụ thể theo từng trường hợp cần đối chiếu với toàn văn nghị định.
4. Mức phạt chậm đóng bảo hiểm xã hội theo nghị định mới tính như thế nào?
Trả lời: Mức phạt được tính theo tỷ lệ phần trăm trên số tiền chậm đóng hoặc trốn đóng (khoảng 12–15% với chậm đóng, 18–20% với trốn đóng), tối đa không quá 75 triệu đồng, thay vì mức phạt cố định như trước.
5. Vi phạm nào có thể bị chuyển sang xử lý hình sự theo nghị định mới?
Trả lời: Các hành vi có dấu hiệu tội phạm như sử dụng giấy tờ giả mạo, khai thác dữ liệu trái phép, hoặc lợi dụng đưa người lao động ra nước ngoài để tổ chức xuất cảnh trái phép sẽ được chuyển hồ sơ sang cơ quan tiến hành tố tụng.
6. Doanh nghiệp có bị phạt gấp đôi so với cá nhân không?
Trả lời: Theo nguyên tắc chung thường áp dụng trong các nghị định xử phạt hành chính lĩnh vực lao động, mức phạt tiền đối với tổ chức thường bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân cho cùng hành vi vi phạm. Anh/chị nên đối chiếu lại điều khoản cụ thể trong Nghị định 283/2026/NĐ-CP để áp dụng chính xác cho từng trường hợp.
Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Hoàng An theo hotline 0398.597.144 để được hỗ trợ nhanh chóng.
Bình luận: