Nhiều anh/chị đến với Luật Hoàng An khi đã quyết định ly hôn nhưng vướng đúng một câu hỏi: con còn rất nhỏ, vậy sau ly hôn con ở với ai? Câu trả lời ngắn gọn là: con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện nuôi con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Quy định này không phải là quyền tuyệt đối của người mẹ. Nếu người cha chứng minh được mẹ không đủ điều kiện, hoặc hai bên thống nhất để cha (hay người thân khác) nuôi, kết quả có thể khác. Bài viết này, Luật Hoàng An sẽ giải thích quy định hiện hành, các trường hợp mẹ bị coi là không đủ điều kiện, cách xử lý cho từng bên và những lưu ý khi con đủ 36 tháng tuổi.
I. QUY ĐỊNH VỀ NUÔI CON DƯỚI 36 THÁNG TUỔI KHI LY HÔN
Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định:
"3. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con."
Từ quy định này có thể rút ra ba điểm chính:
- Nguyên tắc chung là con dưới 36 tháng tuổi ở với mẹ. Mục đích là bảo đảm sự chăm sóc cần thiết nhất cho trẻ nhỏ trong giai đoạn đầu đời.
- Có hai ngoại lệ: người mẹ không đủ điều kiện nuôi con, hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
- Quy định này áp dụng khi vợ chồng không thỏa thuận được người nuôi con. Nếu hai bên đã thống nhất và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con, thỏa thuận được ưu tiên theo khoản 2 Điều 81.
Anh/chị nên xác định chính xác ngày sinh của con và thời điểm Tòa án giải quyết vụ việc, vì mốc 36 tháng ảnh hưởng trực tiếp đến cách áp dụng quy định. Để tìm hiểu tổng quát về quyền nuôi con ở mọi độ tuổi, anh/chị có thể xem thêm bài Ai có quyền nuôi con sau khi ly hôn?
II. KHI NÀO MẸ KHÔNG ĐƯỢC NUÔI CON DƯỚI 36 THÁNG TUỔI?
Theo khoản 3 Điều 6 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024), người mẹ được xem là không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con khi thuộc một trong các trường hợp sau:
- Mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng khác, đến mức không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp chăm sóc con. Ví dụ trong chính Nghị quyết: người mẹ bị đột quỵ, liệt nửa người, không còn khả năng đi lại.
- Thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng nơi mẹ cư trú và không có tài sản nào khác để nuôi con. Cần đọc đủ cả hai điều kiện: chỉ thu nhập thấp thì chưa đủ.
- Không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Về mốc thu nhập, từ ngày 01/01/2026 lương tối thiểu vùng áp dụng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, vùng I là 5.310.000 đồng/tháng. Như vậy, nếu mẹ cư trú ở địa bàn vùng I, ngưỡng "một nửa" là 2.655.000 đồng/tháng. Anh/chị cần đối chiếu địa bàn cư trú cụ thể của người mẹ để xác định đúng vùng.
Ngoài ba trường hợp trên, người mẹ thuộc diện bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên theo Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (ví dụ bị kết án về tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của con với lỗi cố ý) cũng sẽ bị Tòa án xem xét rất kỹ khi quyết định giao con.
III. CÁCH XỬ LÝ KHI LY HÔN CÓ CON DƯỚI 36 THÁNG TUỔI
1. Thỏa thuận người nuôi con
Hai vợ chồng hoàn toàn có thể thỏa thuận ai là người trực tiếp nuôi con, kể cả để cha hoặc người thân khác như ông bà nuôi, nếu việc đó phù hợp với lợi ích của con. Khi cả hai cùng tự nguyện, vợ chồng có thể yêu cầu Tòa án công nhận thuận tình ly hôn kèm thỏa thuận về nuôi con, cấp dưỡng và tài sản.
Tòa án sẽ hòa giải và chỉ công nhận khi thỏa thuận tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật và không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của con. Vì vậy, thỏa thuận nên ghi rõ người trực tiếp nuôi, quyền thăm nom của bên còn lại và mức cấp dưỡng.
2. Trường hợp người cha muốn giành quyền nuôi con
Khi không thỏa thuận được, người cha muốn nuôi con dưới 36 tháng tuổi phải chứng minh được người mẹ thuộc trường hợp không đủ điều kiện nêu ở Mục II. Việc điều kiện kinh tế của cha tốt hơn mẹ, tự nó chưa đủ để thay đổi nguyên tắc giao con cho mẹ. Tòa án vẫn đánh giá toàn diện quyền lợi của con, gồm điều kiện chăm sóc, chỗ ở, thời gian dành cho con và môi trường sống.
Anh/chị nên chuẩn bị chứng cứ cụ thể, ví dụ giấy tờ xác nhận tình trạng sức khỏe, giấy tờ chứng minh thu nhập và tài sản của mẹ, tài liệu về thời gian làm việc, và các tài liệu cho thấy ai thực tế đang chăm sóc con (xác nhận của cơ sở y tế, nhà trường, hình ảnh, tin nhắn). Đồng thời cần chứng minh chính mình có đủ điều kiện nuôi con. Với những vụ có tranh chấp, anh/chị nên tham khảo luật sư trước khi nộp đơn ly hôn đơn phương.
3. Trường hợp người mẹ muốn giữ quyền nuôi con
Người mẹ có lợi thế theo nguyên tắc của luật, nhưng không nên chủ quan. Nếu cha đưa ra căn cứ cho rằng mẹ không đủ điều kiện, mẹ cần cung cấp tài liệu chứng minh mình trực tiếp chăm sóc con và có điều kiện nuôi con (nơi ở ổn định, nguồn thu nhập hoặc sự hỗ trợ, thời gian dành cho con). Thực tế chăm sóc con trước khi ly hôn cũng là yếu tố được Tòa án quan tâm, như tình huống trong Án lệ 54/2022/AL cho thấy.
4. Khi con đủ 36 tháng tuổi
Việc con đủ 36 tháng tuổi không tự động chuyển quyền nuôi con sang người cha. Tuy nhiên, theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có căn cứ luật định, chẳng hạn hai bên thỏa thuận thay đổi phù hợp với lợi ích của con, hoặc người đang trực tiếp nuôi không còn đủ điều kiện nuôi con. Bên không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom con. Anh/chị xem thêm bài Nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn.
IV. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
1. Mẹ không có việc làm có được nuôi con dưới 36 tháng tuổi không?
Trả lời: Không có việc làm chưa chắc khiến mẹ mất quyền nuôi con. Theo Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, mẹ chỉ bị coi là không đủ điều kiện về kinh tế khi thu nhập hằng tháng thấp hơn một nửa lương tối thiểu vùng và không có tài sản nào khác để nuôi con. Nếu mẹ có tài sản, nguồn hỗ trợ hoặc khoản thu nhập khác, Tòa án sẽ đánh giá theo hoàn cảnh cụ thể.
2. Điều kiện kinh tế của cha tốt hơn thì có được nuôi con dưới 36 tháng tuổi không?
Trả lời: Chưa chắc. Nguyên tắc là giao con cho mẹ. Người cha cần chứng minh người mẹ không đủ điều kiện nuôi con hoặc hai bên có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Điều kiện của cha chỉ là một yếu tố Tòa án xem xét, không thay thế được căn cứ này.
3. Con đủ 36 tháng tuổi thì cha có đòi lại quyền nuôi con được không?
Trả lời: Không tự động. Cha có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nhưng phải có căn cứ luật định, như hai bên thỏa thuận hoặc người đang nuôi không còn đủ điều kiện, và Tòa án xem xét theo lợi ích của con.
4. Con được cha hoặc ông bà chăm sóc từ nhỏ, mẹ có đòi lại con được không?
Trả lời: Tùy hoàn cảnh. Nếu người mẹ tự ý bỏ đi, không quan tâm chăm sóc con và con đã quen môi trường sống ổn định với người cha, Án lệ 54/2022/AL cho thấy Tòa án có thể tiếp tục giao con cho cha. Nếu hoàn cảnh khác, Tòa án có thể đánh giá khác, nên anh/chị nên được luật sư xem xét hồ sơ trước khi quyết định hướng đi.
5. Cha không được nuôi con có phải cấp dưỡng không?
Trả lời: Có. Bên không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định.
Việc nuôi con dưới 36 tháng tuổi có nguyên tắc rõ ràng nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào chứng cứ và hoàn cảnh thực tế của từng gia đình. Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, anh/chị vui lòng để lại câu hỏi, thông tin ở phần bình luận bên dưới hoặc liên hệ Luật Hoàng An theo hotline 0398.597.144, email Contact@luathoangan.vn để được hỗ trợ nhanh chóng.
Bình luận: