Nhiều chủ doanh nghiệp mặc định rằng tên công ty mình đã đăng ký với Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính), đã in trên con dấu, hóa đơn, biển hiệu thì đương nhiên là "thương hiệu của riêng mình" và không ai được dùng. Thực tế không hẳn vậy. Đăng ký thành lập doanh nghiệp và đăng ký nhãn hiệu là hai thủ tục hoàn toàn khác nhau, do hai cơ quan khác nhau quản lý, và mang lại hai loại quyền bảo hộ khác nhau. Câu hỏi đặt ra là: tên doanh nghiệp có tự đăng ký được thành nhãn hiệu không, và có nên làm việc này hay không? Trong bài viết này, Luật Hoàng An xin giải đáp thắc mắc trên.
I. TÊN DOANH NGHIỆP VÀ NHÃN HIỆU - HAI KHÁI NIỆM KHÁC NHAU
Về bản chất pháp lý, tên doanh nghiệp anh/chị đăng ký khi thành lập công ty được pháp luật sở hữu trí tuệ gọi là tên thương mại — tên gọi dùng để phân biệt chủ thể kinh doanh này với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh. Còn nhãn hiệu là dấu hiệu (chữ, hình, hoặc kết hợp cả hai) dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân này với tổ chức, cá nhân khác.
Khác biệt quan trọng nhất giữa hai loại quyền này nằm ở cách xác lập và phạm vi bảo hộ:
- Tên thương mại được bảo hộ tự động, dựa trên việc sử dụng hợp pháp trong thực tế kinh doanh — không cần làm thủ tục đăng ký riêng để "được bảo hộ". Nhưng phạm vi bảo hộ giới hạn trong đúng lĩnh vực và khu vực kinh doanh mà doanh nghiệp đang thực sự hoạt động, dùng để chống lại hành vi gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh.
- Nhãn hiệu chỉ được xác lập quyền thông qua thủ tục đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ (trừ nhãn hiệu nổi tiếng). Khi được cấp văn bằng, quyền bảo hộ có hiệu lực trên toàn quốc, độc quyền sử dụng dấu hiệu đó cho đúng nhóm sản phẩm, dịch vụ đã đăng ký, và có thể ngăn chặn người khác sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn — kể cả ở khu vực hoặc lĩnh vực mà doanh nghiệp chưa từng hoạt động tới.
Nói cách khác, có tên doanh nghiệp hợp pháp không đồng nghĩa với có nhãn hiệu được bảo hộ. Hai quyền này tồn tại song song, và một doanh nghiệp hoàn toàn có thể đăng ký nhãn hiệu trùng hoặc chứa tên riêng của chính mình — nhưng phải làm thủ tục đăng ký riêng, và phải đáp ứng điều kiện bảo hộ của nhãn hiệu chứ không phải điều kiện của tên thương mại.
II. TÊN DOANH NGHIỆP CÓ ĐĂNG KÝ ĐƯỢC NHÃN HIỆU KHÔNG?
Có — nhưng không phải toàn bộ tên doanh nghiệp, và không phải mặc nhiên được chấp nhận. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, một dấu hiệu chỉ được bảo hộ làm nhãn hiệu khi là dấu hiệu nhìn thấy được và có khả năng phân biệt — tức đủ đặc biệt để người tiêu dùng nhận ra đó là dấu hiệu riêng của một chủ thể, không lẫn với dấu hiệu mô tả hàng hóa, dịch vụ hay hình thức kinh doanh thông thường. Điều kiện này áp dụng chung cho mọi dấu hiệu nộp đơn, không phân biệt dấu hiệu đó có trùng tên doanh nghiệp của chính người nộp đơn hay không.
Vì vậy, khi tên doanh nghiệp (hoặc một phần của tên doanh nghiệp) được đem đi đăng ký nhãn hiệu, Cục Sở hữu trí tuệ vẫn thẩm định theo đúng các tiêu chí dành cho nhãn hiệu — bao gồm cả việc dấu hiệu đó có bị trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã đăng ký trước của người khác hay không, dù dấu hiệu đó đúng là tên công ty hợp pháp của người nộp đơn.
III. PHẦN NÀO TRONG TÊN DOANH NGHIỆP THƯỜNG KHÓ ĐƯỢC BẢO HỘ RIÊNG KHI LÀM NHÃN HIỆU
Tên doanh nghiệp đầy đủ thường gồm ba phần: loại hình doanh nghiệp + lĩnh vực/ngành nghề (nếu có) + tên riêng. Không phải phần nào trong đó cũng có khả năng phân biệt để đứng độc lập làm nhãn hiệu:
- Loại hình doanh nghiệp (Công ty TNHH, Công ty Cổ phần, Doanh nghiệp tư nhân...) là dấu hiệu mô tả hình thức pháp lý, lĩnh vực kinh doanh của chủ thể — thuộc nhóm dấu hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt theo Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ, nên không thể bảo hộ riêng phần này.
- Từ ngữ mô tả ngành nghề, sản phẩm, dịch vụ một cách chung chung (ví dụ "Thực Phẩm Sạch", "Vận Tải Nhanh", "Xây Dựng Việt") cũng thuộc nhóm tên gọi thông thường, mang tính mô tả, khó được bảo hộ độc quyền vì nếu cho một doanh nghiệp độc quyền cụm từ mô tả này, các doanh nghiệp khác trong cùng ngành sẽ không còn cách nào diễn đạt đúng lĩnh vực kinh doanh của họ.
- Tên riêng, có tính sáng tạo hoặc không mang nghĩa mô tả trực tiếp (ví dụ tên tự đặt, tên viết tắt độc đáo, tên ghép không có nghĩa thông dụng) là phần có khả năng phân biệt cao nhất và thường là phần thực sự đáng đăng ký bảo hộ làm nhãn hiệu.
Vì lý do này, khi đăng ký nhãn hiệu trùng tên doanh nghiệp, phần lớn trường hợp chỉ nên và chỉ có thể đăng ký phần tên riêng (có thể kết hợp với logo, kiểu chữ, màu sắc đặc trưng để tăng tổng thể dễ nhận biết), thay vì cố đăng ký nguyên văn cả cụm "Công ty TNHH ... " làm nhãn hiệu.
IV. VÌ SAO NÊN ĐĂNG KÝ NHÃN HIỆU DÙ ĐÃ CÓ TÊN DOANH NGHIỆP HỢP PHÁP
Nhiều doanh nghiệp hoạt động ổn định nhiều năm dưới tên thương mại của mình mà chưa từng đăng ký nhãn hiệu, và cho rằng như vậy là đủ. Rủi ro thường chỉ lộ ra khi có tranh chấp:
- Tên thương mại chỉ được bảo hộ trong đúng phạm vi lĩnh vực và khu vực kinh doanh thực tế. Một doanh nghiệp khác ở tỉnh, thành khác, hoặc mở rộng sang lĩnh vực khác, hoàn toàn có thể đăng ký nhãn hiệu trùng hoặc tương tự tên của anh/chị mà không vi phạm quyền đối với tên thương mại — vì phạm vi hoạt động không trùng nhau.
- Một khi bên khác được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu cho dấu hiệu đó trước, họ có quyền độc quyền sử dụng trên toàn quốc cho nhóm sản phẩm, dịch vụ đã đăng ký — kể cả yêu cầu anh/chị ngừng sử dụng tên gọi tương tự nếu việc sử dụng đó bị xem là xâm phạm quyền nhãn hiệu của họ, tùy vào từng tình huống cụ thể.
- Khi mở rộng kinh doanh sang kênh online, nhượng quyền, hoặc mở chi nhánh liên tỉnh, phạm vi bảo hộ hẹp của tên thương mại không đủ để bảo vệ thương hiệu trên diện rộng như nhãn hiệu đã đăng ký.
Vì vậy, đăng ký nhãn hiệu cho phần tên riêng của doanh nghiệp (đi kèm logo nếu có) không phải bước thừa, mà là cách chuyển từ quyền bảo hộ bị động, phạm vi hẹp sang quyền độc quyền chủ động, phạm vi toàn quốc.
V. CÁC BƯỚC CẦN LÀM NẾU MUỐN ĐĂNG KÝ NHÃN HIỆU TRÙNG TÊN DOANH NGHIỆP
- Xác định phần nào trong tên doanh nghiệp thực sự cần và có thể đăng ký — thường là tên riêng, loại bỏ phần loại hình doanh nghiệp và các từ mô tả ngành nghề chung chung.
- Tra cứu khả năng trùng, tương tự gây nhầm lẫn với các nhãn hiệu đã đăng ký hoặc đã nộp đơn trước trên cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ, cho đúng nhóm sản phẩm, dịch vụ dự định đăng ký.
- Phân nhóm sản phẩm, dịch vụ theo bảng phân loại Ni-xơ đúng với lĩnh vực hoạt động thực tế và dự kiến mở rộng.
- Chuẩn bị và nộp hồ sơ đăng ký nhãn hiệu tại Cục Sở hữu trí tuệ, theo dõi quá trình thẩm định hình thức, công bố đơn, thẩm định nội dung.
- Cân nhắc thiết kế logo, kiểu chữ đặc trưng đi kèm tên riêng nếu bản thân tên riêng có tính phân biệt chưa cao, để tăng khả năng được chấp nhận bảo hộ dưới dạng tổng thể dễ nhận biết.
Nếu chưa chắc phần tên nào trong tên doanh nghiệp của mình đủ điều kiện đăng ký, nên tra cứu sơ bộ trước khi nộp đơn chính thức để tránh mất phí và thời gian cho đơn khó được chấp nhận — xem thêm quy trình tại bài Thủ Tục Đăng Ký Bảo Hộ Nhãn Hiệu.
VI. CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
1. Đã đăng ký tên doanh nghiệp thì có cần đăng ký thêm nhãn hiệu không?
Trả lời: Có nên cân nhắc, vì hai loại quyền bảo hộ khác nhau về phạm vi và mức độ độc quyền. Tên doanh nghiệp chỉ được bảo hộ trong lĩnh vực, khu vực kinh doanh thực tế; nhãn hiệu đã đăng ký được bảo hộ độc quyền toàn quốc theo đúng nhóm sản phẩm, dịch vụ đã đăng ký.
2. Đăng ký nhãn hiệu trùng tên doanh nghiệp có được ưu tiên hơn người khác không?
Trả lời: Không đương nhiên. Việc thẩm định nhãn hiệu dựa trên nguyên tắc nộp đơn trước (trừ một số trường hợp ngoại lệ theo quy định), không căn cứ vào việc dấu hiệu đó có trùng tên doanh nghiệp hợp pháp của người nộp đơn hay không.
3. Có thể đăng ký nhãn hiệu cho nguyên văn tên doanh nghiệp, gồm cả "Công ty TNHH..." không?
Trả lời: Về mặt kỹ thuật có thể nộp đơn, nhưng phần mô tả loại hình doanh nghiệp thường không được công nhận là yếu tố có khả năng phân biệt, nên phạm vi bảo hộ thực tế (nếu được chấp nhận) sẽ tập trung vào phần tên riêng chứ không mở rộng ra toàn bộ cụm từ.
4. Đổi tên doanh nghiệp có ảnh hưởng đến nhãn hiệu đã đăng ký không?
Trả lời: Nhãn hiệu đã được cấp văn bằng bảo hộ là tài sản độc lập, không tự động thay đổi theo tên doanh nghiệp. Nếu đổi tên doanh nghiệp, chủ sở hữu vẫn giữ quyền đối với nhãn hiệu đã đăng ký, trừ khi có nhu cầu đăng ký nhãn hiệu mới theo tên gọi mới.
Đang cân nhắc đăng ký nhãn hiệu cho tên doanh nghiệp của mình? Tham khảo dịch vụ đăng ký bảo hộ thương hiệu, nhãn hiệu độc quyền của Luật Hoàng An để được tra cứu khả năng đăng ký và hỗ trợ trọn gói từ khâu chuẩn bị hồ sơ đến khi được cấp văn bằng.
Bình luận: